Phim truyền hình Việt Nam đi về đâu?

Hệ thống sản xuất phim truyền hình của các nước liên tục hoàn thiện quy trình sản xuất phim, nhằm phục vụ cho hàng triệu khán giả trẻ toàn thế giới. Nhiều quan chức và nhà làm phim Việt Nam đã được tham quan những nơi này, nhưng khi về hầu như họ chỉ biết ca ngợi, khâm phục chứ không thể tác động gì đến việc sản xuất phim ở nước mình.

Quảng cáo không công cho nước ngoài

Tham khảo hệ thống sản xuất phim của các đài truyền hình Hàn Quốc như KBS, SBS hay MBC, thấy quy trình sản xuất phim vận hành rất khoa học. Họ đều có dây chuyền sản xuất kịch bản, đội ngũ đạo diễn và các thành phần khác trong đoàn làm phim hoàn chỉnh.
Đặc biệt, các khóa đào tạo diễn viên mở thường xuyên và hiệu quả. Mỗi đài đều có tiêu chí của mình. Chẳng hạn MBS có thế mạnh về phim cổ trang, hay KBS làm nhiều phim thần tượng. Và dù làm phim gì đi chăng nữa thì đài truyền hình cả nhà nước lẫn tư nhân đều hướng tới lợi ích cao nhất, đó là đồng tâm hiệp lực quảng bá hình ảnh Hàn Quốc ra nước ngoài.
Tương tự, hệ thống sản xuất phim truyền hình của Hồng Kông, cụ thể là đài TVA và TVB cũng liên tục hoàn thiện quy trình sản xuất phim, nhằm phục vụ cho hàng triệu khán giả người Hoa trẻ toàn thế giới.
Nhiều quan chức và nhà làm phim Việt Nam được tham quan những nơi này, nhưng hầu như họ chỉ biết ca ngợi, khâm phục chứ không thể tác động gì đến việc sản xuất phim ở nước mình.
Cái khác nhau căn bản là hệ thống sản xuất phim của ta khác nước ngoài. Chúng ta có một đài trung ương và hơn 60 đài địa phương, nhưng chỉ có hai đài có bộ phận sản xuất phim truyền hình. Đó là VTV và HTV (TPHCM). Còn HTV ở Hà Nội sản xuất không đều. Các đài truyền hình cáp thì không đài nào làm được phim TH, dù là phim một tập. Hầu hết thi nhau chiếu phim Hàn Quốc, Trung Quốc.
Hiện có bốn phim tài liệu thuộc dạng khám phá của ta đang được chiếu trên kênh Discovery, các báo đài đưa tin cổ động hân hoan. Trong khi đó, các đài của ta, từ trung ương đến địa phương toàn chiếu (hầu như quảng cáo không công) phim nước ngoài, có báo nước ngoài nào hoan hô đâu!

Thiếu thốn đủ thứ

So sánh hệ thống sản xuất phim truyền hình của ta với Hàn Quốc và Hồng Kông để thấy một điều, các đài của ta hầu như chỉ đảm bảo nhận đầu ra (sản xuất phim). Việc này đã có các hãng phim tư nhân lo. Trong khi các hãng phim tư nhân ở nước ta đều có chung những điểm sau:
– Không có bộ phận sản xuất kịch bản chuyên nghiệp.
– Không có đạo diễn chuyên nghiệp.
– Không có diễn viên.
– Không có hệ thống thiết bị, máy móc.
– Không có bộ phận làm hậu kỳ.
Nhưng tất cả vẫn thi nhau sản xuất phim. Ông Nguyễn Hồ, cựu giám đốc hãng phim TFS nói: “Hiện ở Sài Gòn mỗi ngày có tới 9, 10 đoàn phim đang quay.” Đạo diễn Nguyễn Quang vừa từ Đà Lạt về cho biết: “Quanh chợ Đà Lạt nhỏ như vậy mà có tới 4 đoàn phim đang hoạt động”.
Một đạo diễn khá nổi tiếng (xin được giấu tên) nhận xét: “Phim truyền hình của ta, không phim nào được gọi là phim, mà tất cả đều na ná như phim”. Trong một phim của chính đạo diễn này, có cảnh một thanh niên trèo lên đồi cát. Anh ta phải trèo lên lại tụt xuống, ngã, bò, lại tụt… đến 5 phút. Cảnh này ngoài đời, con nít trèo 30 giây là xong, nhưng anh thanh niên phải trèo 5 phút. “Nhà sản xuất yêu cầu thế để kéo dài phim” – đạo diễn giải thích.
Ngoài 5 điểm “không” ở trên, các hãng tư nhân còn giống nhau ở mấy điểm khác nữa: Không có tiền, và phải tranh nhau lobby nhà đài mới được xếp giờ chiếu.
Hầu như các hãng phim tư nhân khi bắt tay vào sản xuất phim đều phải vay tiền ngân hàng. Mỗi lần vay thì “bôi trơn” nhiều cửa, chịu lãi suất cao. Dẫn đến việc nhà sản xuất buộc các đoàn phim phải quay càng nhanh càng tốt. Khi phim làm xong rồi, họ lại phải “chạy” giờ chiếu, ngày chiếu.
Rồi lại phải tính tỉ lệ ăn chia quảng cáo với nhà đài. Nếu hãng nào hợp tác được với công ty quảng cáo thì phần quảng cáo được các công ty này lo. Tỷ lệ ăn chia quảng cáo phần lớn do nhà đài thu cả. Các hãng phim tư nhân và công ty quảng cáo chỉ được hưởng phần trăm cố định như thỏa thuận.
Vì thế, để tiết kiệm, các hãng và các nhà làm phim có sáng kiến dùng cây nhà lá vườn. Biên kịch: Người nhà; đạo diễn: Người quen; hóa trang: Người nhà; diễn viên: Người quen; dựng cảnh: Người quen; đạo cụ: Người nhà v.v và v.v… Câu trả lời vì sao phim ta chỉ “na ná phim” một phần cũng ở đây.

Bắt chước đề tài

Bởi không ai quan tâm hết. Tất cả đều sáng tác kiểu tự phát. Một dạo rộ lên phim đề tài tuổi teen. Thế là các hãng rủ nhau làm. Lại một dạo rộ lên phim mẹ chồng nàng dâu như Trung Quốc. Rồi đổ xô làm phim về nông thôn, gái quê lên thành phố… Ai định hướng cho các nhà sản xuất này? Một nữ giám đốc hồn nhiên: “Nghe nói thị trường sẽ lên cơn sốt đề tài này thế là làm”.
Còn chất lượng thì sao?
Cũng không ai quan tâm hết. Đạo diễn chưa làm phim bao giờ lẫn đạo diễn 70 tuổi, gạo cội, giải thưởng quốc gia, danh hiệu đầy mình v.v… đều được đánh đồng như nhau bởi cùng ra một chợ. (Tuy vậy đạo diễn có số má được trả nhiều hơn). Nhà đài không cần biết phim này của ai, do ai đạo diễn. Chiếu được vào giờ ngon lành là do các mối quan hệ.
Hệ thống sản xuất phim TH của ta hiện nay được vận hành như vậy. Không có kinh nghiệm làm phim sao cho hay nhưng kinh nghiệm chụp giật, bớt xén, bôi trơn có thừa. Và đều không rút kinh nghiệm từ bài học phim mì ăn liền chết yếu những năm 90 của thế kỷ trước.

Hãng phim tư nhân – nạn nhân kiêm thủ phạm

Thường thì một hãng phim tư nhân mới thành lập, họ phải làm những phim tài liệu về giáo dục hay du lịch trong thời gian dài để học hỏi kinh nghiệm và chuẩn bị tiềm lực hướng đến việc làm phim truyện. Nước ta, một hãng phim tư nhân vừa ra đời đã lao ngay vào làm phim, không phải một tập mà nhiều tập. Đấy là điều kỳ diệu của Việt Nam.
Và một hãng phim tư nhân thường phải có độ tuổi từ 15 đến 20 năm mới gọi là trưởng thành trong nghề để nói chuyện nghề nghiệp được. Ngược lại, ở ta các hãng tư nhân muốn tồn tại chỉ cần quan hệ rộng. Quan hệ để vay tiền ngân hàng. Quan hệ để có doanh nghiệp, đại gia yểm trợ. Quan hệ để có các công ty quảng cáo hỗ trợ. Quan hệ để phim mình được nhà đài cấp “quota”, được xếp chiếu giờ Vàng. Bao nhiêu sức lực, tài lực dành cho quan hệ rồi thì lấy gì đầu tư vào phim nữa? “Toét mắt là tại giếng đình. Cả làng cùng toét riêng mình em đâu”.
Phim yếu, phim cẩu thả, phim rẻ tiền, phim giả tạo, phim không thể sống nổi một lần, phim gì đi chăng nữa, ai dám phạt nhà sản xuất? Cùng lắm là ngưng chiếu chứ gì! Việc gì phải làm phim tốt cho tốn tiền. Việc gì phải làm phim hay cho mệt. Phim hay mà không chen chân được vào giờ Vàng thì khác gì áo gấm đi đêm? Nhiều người làm tranh hàng chợ thì hội họa sẽ suy tàn. Nhiều người làm phim nghiệp dư thì phim ắt tệ hại.

Làm phim theo kiểu “xong sớm về sớm”

Cung cách làm phim như vậy nên đội ngũ làm phim, từ biên kịch đến đạo diễn, quay phim, dựng phim và các thành phần khác đều làm kiểu nháo nhào, cẩu thả. Biên kịch đòi làm luôn đạo diễn. Đạo diễn đòi làm luôn phần âm nhạc cho phim. Một diễn viên một lúc nhận vài hợp đồng, vừa làm người mẫu, ca sỹ là chuyện thường. Quay phim đòi kiêm luôn biên kịch. Nhà sản xuất đòi làm từ A-Z… Cái làng phim truyền hình Việt Nam từ Nam chí Bắc đều như nhau cả. Tôi nhớ đến ca khúc Vũng lầy của chúng ta của Lê Uyên Phương mà hình dung thảm trạng phim truyền hình Việt lúc này.
Một đạo diễn làm nghề tử tế trên trường quay bị cậu ánh sáng chế giễu: “Thôi đi ông ơi! Ông săn bắt con nghệ thuật làm đinh gì mà lâu thế! Bọn tôi chết khát cả rồi”. Anh họa sỹ thiết kế thêm vào: “Được huy chương thì mình ông hưởng chứ bọn tôi được cái gì. Thôi, xong sớm nghỉ sớm”. Anh đạo diễn đành thỏa hiệp với các đồng nghiệp.
Ai có lương tâm làm phim tốt bị cho là dở hơi. Ai yêu cầu đồng nghiệp lao động nghiêm túc bị coi là không biết điều. Ai làm phim không đảm bảo tiến độ của nhà sản xuất bị cho nghỉ.

Và người xem, sau một ngày đi làm vất vả, tối về nhà bật TV, gặp toàn phim phải gió.

(tổng hợp)
______________________________________________________

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: